NOWOŚĆ: Jak stawiać granice, aby wspierać rozwój dziecka?
Kącik dla Rodzica-warto przeczytać
Jak stawiać granice, aby wspierać rozwój dziecka?
Wyznaczanie dzieciom granic jest podstawą bezpiecznego kształtowania ich osobowości oraz przestrzenią do rozwoju i testowania różnego rodzaju aktywności w odniesieniu do zasad i wartości, których należy przestrzegać. Jasno i zrozumiale postawione granice zachowania są postrzegane nie jako chwilowe nastawienie rodziców, ale jako ramy, według których własne działanie niesie za sobą konsekwencje. Dzięki temu dzieci rozwijają myślenie przyczynowo- skutkowe.
Ponadto nauka przestrzegania norm, reguł i zasad, które panują w otaczającym dziecko świecie, pozwala mu na pełne i szczęśliwe uczestniczenie w życiu społecznym. Wyznaczanie zasad, które dają dzieciom poczucie, że czują się bezpiecznie i wiedzą czego dorośli od nich oczekują powoduje, że dzieci nie czują na co dzień presji dotyczącej osiągania samych sukcesów.
Należy pamiętać, że to reakcja rodziców jest kierunkowskazem zachowania dla dziecka, a jeśli ustalenia i działania rodziców różnią się między sobą, ich słowa mogą być ignorowane, ponieważ dziecko uczy się poprzez doświadczenie.
Bardzo ważne, by stosować wobec dzieci odpowiednią komunikację- zarówno werbalną jak i niewerbalną. Instrukcje powinny być podawane w sposób jasny, gdy dorosły zachowuje kontrolę głosu i mowy ciała prezentując stanowczą postawę wobec dziecka, ale bez agresji. Dobrze, aby komunikat zawierał zasadę zachowania, a nie zakaz. Zamiast: „Nie biegaj”- „Chodź spokojnie”, zamiast „Nie krzycz”- „Mów cicho”.
Aby nadawać właściwy kierunek zachowania się dziecka, ważne są pochwały. Powinna ona być adekwatna i wypowiedziana tuż po docenionym działaniu. Musi być dokładna, zawierać w sobie uznanie i określać jakiego aspektu działania dotyczy. Ważne by była dostrzegana każda pozytywna zmiana w zachowaniu, a przy tym nie powinno się kierować uwagi na perfekcję działania. Pochwały sprawiają, że dziecko częściej będzie stosowało się do zasad, ponieważ pożądane zachowanie jest wzmacniane. Będzie również bardziej zmotywowane do zmiany zachowania.
Pomocne w utrzymywaniu granic są również konsekwencje, które ponosi dziecko, kiedy zachowuje się niezgodnie z wspólnie ustalonymi zasadami. Ważne, by zasady te były stałe i nieustannie przypominane, co buduje u dzieci poczucie odpowiedzialności za własne zachowanie i poczucie sprawstwa- dziecko samo podejmuje decyzje, czy zachować się w dany sposób, ponieważ niesie to za sobą konsekwencje, które są dla niego na ogół nieprzyjemne. Nie są czymś w rodzaju zemsty, ani nie zależą od nastroju dorosłego, tylko od zachowania dziecka, co odróżnia je od kary. Nigdy nie są nimi kary fizyczne. Są ustalane wcześniej, a zatem są przewidywalne i nie ma od nich wyjątków- nie mogą zależeć od humoru rodzica w danym dniu i zmiennego nastawienia wobec dziecka. Następują od razu po niepożądanym zachowaniu. Podlegają stopniowaniu, w zależności od wielkości przewinienia i są logicznie z nim związane np. „Porozrzucałeś śmieci- pozbieraj je”. Zazwyczaj polegają na nieuzyskaniu czegoś (np. nagrody lub zabawy) a nie zakazaniem czegoś. Za każdym razem warto omawiać z dziećmi nasze oczekiwania wobec jego zachowania i upewnić się, że je rozumie.
Istnieje kilka rodzajów konsekwencji:
· Konsekwencje naturalne (rozlałeś sok – wytrzyj stolik)
· Zadośćuczynienie (byłeś niemiły dla kogoś – przeproś i zrób coś miłego dla tej osoby lub pomóż mu)
· Utrata przyjemności czy utrata przywileju (gdy dziecko rzuca zabawkami- zabawka zostaje odłożona na pewien czas; jeśli dziecko nie przestrzega zasad podczas oglądania bajki np. wielokrotnie wyłącza telewizor mimo ustaleń- tego dnia kończy oglądanie wcześniej)
· Utrata (w sensie behawioralnym) uwagi ważnej dorosłej osoby. Jest pomocne, gdy chcemy zmniejszyć częstotliwość danego zachowania (krzyczysz – dopóki nie będziesz mówić do mnie w spokojny sposób, nie będę Cię słuchał)
· Time-out, rozumiany jako czas na wyciszenie, a nie kara (byłeś bardzo zdenerwowany, trudno nam się rozmawia, potrzebujesz chwili spokoju, abyśmy rozwiązali ten problem)
Podstawową kwestią jest to, że aby kształtować pozytywne zachowania dziecka, należy poświęcić mu odpowiednio dużo uwagi i czasu. Należy stworzyć przestrzeń do współpracy i poznania dziecka. Aby modelować prawidłowe wzorce zachowań konieczne jest zaangażowanie i uważność. Wspólnie spędzony czas jest warunkiem koniecznym do pogłębiania więzi z dzieckiem, a dzięki temu możliwe jest wprowadzanie i budowanie pozytywnej atmosfery wychowawczej, która jest kluczowa w podejmowaniu różnych wychowawczych interwencji.
Autor artykułu:
mgr psycholog Klaudia Kunowska
Bibliografia:
1. Harwas-Napierała B., Trempała J. (2002), Psychologia rozwoju człowieka. Tom 3, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
2. Faber A., Mazlish E. (2022), Jak mówić, żeby dzieci nas słuchały. Jak słuchać, żeby dzieci do nas mówiły, Wydawnictwo Media Rodzina, Poznań.
3. Gordon T. (2014), Wychowanie bez porażek, Wydawnictwo PAX, Warszawa.
4. Ilg F. L., Bates Ames L., Baker S. M. (2003), Rozwój psychiczny dziecka od 0 do 10 lat, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk.
5. Kołakowski A., Pisula A. (2018), Sposób na trudne dziecko: przyjazna terapia behawioralna, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk.
6. MacKenzie R. (2003), Kiedy pozwolić? Kiedy zabronić?, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk.
7. Pawelec M. (2011), „Rola dyscypliny i dyscyplinowania w rozwoju podmiotowości dziecka. Analiza psychologiczna w świetle literatury przedmiotu”, Horyzonty Psychologii i Nauk o Człowieku, nr 1, s. 79-88.
8. Phelan T. W. (2005), Skuteczna dyscyplina, K. E. Liber, Warszawa.
9. Porczyńska-Ciszewska A. (2021), O sztuce wychowania szczęśliwego dziecka. Wydawnictwo Edukacyjne AKAPIT, Toruń.
10. Porczyńska-Ciszewska A. (2025), „Szczęśliwe dzieci uczą się lepiej–o roli dobrostanu psychicznego w powodzeniach szkolnych dzieci”, Edukacja Elementarna w Teorii i Praktyce, 20(4),s. 139-155.
11. Śniegulska M., Jurewicz M. (2022), „Kara jako środek wychowawczy–społeczne rozumienie kary jako elementu wychowania dziecka”, Dziecko Krzywdzone. Teoria, badania, praktyka, 21(4), s. 106-129.